poniedziałek, 9 marca 2020

McGoris #127 - Teleskopowe wyzwanie - kwazar 3C 273 w konstelacji Panny

Czy wiecie, że za pomocą amatorskiego teleskopu (8-calowego, a nawet 6-calowego) można ujrzeć obiekt oddalony o aż 2,44 miliarda lat świetlnych!?



1. Opis obiektu

Bohaterem tego posta jest kwazar 3C 273 znajdujący się w konstelacji Panny. Jest to tzw. kwazar, czyli typ galaktyki aktywnej, emitującej bardzo silne fale radiowe. Nazwa pochodzi od "quasi" lub "quasi-stellar" co oznacza podobny, pseudo-gwiazdowy.

Położenie kwazara 3C 273 w gwiazdozbiorze Panny.

3C 273 jest najbliższym tego typu obiektem. Oddalony jest o aż 2,44 miliarda lat świetlnych! Jest to najdalszy obiekt, jaki można zaobserwować wizualnie przez amatorski teleskop. Może i w teleskopie maleńka gwiazdka, ale satysfakcja z zobaczenia tak odległego obiektu jest ogromna.

To właśnie ten obiekt jako pierwszy został skatalogowany jako kwazar i jest jednym z najlepiej zbadanym tego typu obiektem.

Numer 273 pochodzi od numeru obiektu w Trzecim Katalogu Radioźródeł Uniwersytetu w Cambridge, opublikowanego w 1959 roku. Jego bardzo dokładne współrzędne zostały wyznaczone przez Cyrila Hazarda, co pozwoliło na znalezienie optycznego odpowiednika źródła i otrzymanie jego widma.
W 1963 roku Maarten Schmidt zinterpretował otrzymane widmo i zmierzył przesunięcie ku czerwieni, której wartość wynosi ok. 0,158, co daje nam odległość 2,443 miliarda lat świetlnych.

Zdjęcie 3C 273 z teleskopu Hubble'a. Dzięki przesłonięciu jasnego centrum udało się uchwycić struktury tej galaktyki aktywnej. Widoczny jest nawet ogromny dżet.
Cechą charakterystyczną tego obiektu jest oczywiście bardzo długi dżet, ogromny strumień plazmowej materii wyrzucany z ogromną prędkością z biegunów jądra galaktyki o długości ok. 60 kiloparseków (ok. 195 000 lat świetlnych - to prawie 2 razy więcej niż rozmiar naszej galaktyki - Drogi Mlecznej), który został zaobserwowany w paśmie rentgenowskim, radiowym, oraz optycznym.

2. Obserwacja obiektu przez amatorski teleskop.

Oczywiście nie może być tak kolorowo. Obiekt jest niesamowicie trudny do wypatrzenia. Jego jasność to ok. 12,9 magnitudo i w teleskopie przypomina bardzo słabą gwiazdkę. Potrzebna jest do tego dokładna mapka oraz co najmniej 6-calowy teleskop.

Mój sposób na dotarcie do tego obiektu jest taki:


KROK 1

Celuję szukaczem gwiazdę o nazwie Porrima (γ Vir). Od Porrimy w linii prostej odnajdziemy trzy słabsze gwiazdy, ułożone równo w jednej linii. Interesuje nas tylko pierwsza, lekko żółtawa gwiazdka FW Vir. Charakteryzuje się nie tylko kolorem, ale tym, że obok niej jest jeszcze mała, słabsza gwiazdka, również żółtawa.

Od FW Vir odbijamy lekko na zachód.
KROK 2

Niedaleko FW Vir odnajdziemy "po prawej stronie" słabszą gwiazdkę i obok niej parkę słabych gwiazdek blisko siebie.


W pobliżu tej małej parki gwiazd - po jednej i drugiej stronie odnajdziemy dwie galaktyki o jasności 10,55 mag - NGC 4536 oraz 11,4 mag - NGC 4527. Powinny być bez problemu widoczne jako słabe, niewielkie mgiełki. Jak widać te dwie galaktyki to znaczy, że dobrze idziemy.


KROK 3

Kierujemy się nadal na zachód. Po drodze napotkać można układ gwiazd w kształcie krzyża.

Tak wygląda krzyż z gwiazd, do którego musimy dotrzeć.
Od końca wierzchołka, najdalej na zachód - pod ukosem, nieco w dół odnajdziemy gwiazdkę, przy której zakończymy naszą podróż. Tuż obok niej odnajdziemy kwazar 3C 273 (nieco w górę od tej gwiazdy).

W końcu dotarliśmy do kwazara 3C 273
Osobiście nie widziałem jeszcze tego obiektu. Przymierzam się do niego co wiosnę i za każdym razem zapominam. Mam nadzieję, że uda mi się go zobaczyć w tym roku. Obiekt dla średnio-zaawansowanego obserwatora jest łatwy do odnalezienia. Gorzej może być u początkujących. 

Mimo, że to zwykła, słaba gwiazdka widoczna w okularze teleskopu to warto skierować na nią swój teleskop i zdobyć satysfakcję z zobaczenia tak odległego obiektu.

Czy wy widzieliście już ten obiekt przez swoje teleskopy? Jeśli tak, dajcie znać w komentarzu. Pozdrawiam, McGoris :)


ZOBACZ TEŻ:














2 komentarze:

  1. "8-calowego, a nawet 6-cio"

    8-calowy jest poprawnie zapisany. 6-cio to jakiś potwór językowy. Gdyby był jednocalowy to jak to zapiszesz? 1-o? A dwucalowy? 2-u?

    OdpowiedzUsuń
  2. Dwa tygodnie temu oglądałem. Mimo, że to ledwo widoczna "gwiazda", emocje jak na Wembley.

    Miejsce: wieś pod Krakowem, spore zanieczyszczenie światłem...
    Niebo: bezchmurne, Księżyc jeszcze nie zdążył wtedy wzejść - to było kilka dni po pełni!
    Sprzęt: "newton" na montażu dobsona 14"
    Przygotowanie: bardzo mi się przydał system DSC (wstępne namierzenie obszaru) i zapamiętanie wyglądu nieba ze Stellarium (by wiedzieć która gwiazda to ta "gwiazda")

    Mimo takich sobie warunków, amatorowi udaje się to zobaczyć i baaardzo ucieszyć (-;

    Zwykli amatorzy nieba mogą dalej spojrzeć używając astrofoto, no ale to nie to samo.

    Pozdrawiam i życzę pogodnych nocy!

    OdpowiedzUsuń